NA
SZLAKU SŁOWACKIM – BRATYSŁAWA SZÉCHENYI ISTVÁN WĘGIERSKI ODNOWICIEL
Spacerując ulicami Bratysławy odkryjemy kilka tablic
pamiątkowych postaci związanych z miastem czy Europą środkową. Mojej uwadze zwróciła
tablica poświęcona generałowi István Széchenyi.
 |
tablica poświęcona Grafowi Szechenyi Istvan w Bratysławie |
Kim była ta postać?
Historia Istvána rozpoczyna się 21września 1791 w
Wiedniu ,urodzony jako najmłodszy z sześciorga dzieci hrabiego Ferenca
Széchényi.
Rodzina wywodząca się z Węgier ,arystokratyczna . Zatrzymajmy się na chwilę na
ojcu Ferencie urodzony w królestwie Węgierskim i cesarstwie Austriackim w
wiosce Fertőszéplak znajdującym się na północno-zachodnich rubieżach Węgier w
hrabstwie Győr-Moson-Sopron w bliskości granicy Austrii i Słowacji.
Hrabia
Ferenc zakłada w 1802 roku Węgierską Bibliotekę Narodową i Muzeum Narodowego w
Budapeszcie . Biblioteka nosi nazwę biblioteki narodowej Széchényi. Széchényi
podróżował po świecie, kupując węgierskie książki, które ofiarował narodowi.
W następnym roku biblioteka publiczna została otwarta w
Peszcie. Przykład Széchényi zaowocował ogólnokrajowym ruchem darowizn książek
do biblioteki. 13 grudnia 1820 roku w Wiedniu umiera. Niewątpliwie ojciec i
matka Julianna Festetics of Tolna mieli wpływ na młodego Istvána, który
rozpoczyna swoją karierę wojskową jako kawalerzysta przeciw Napoleonowi
Bonaparte, gdy nie awansowano go do rangi majora, porzucił wojsko i poświęcił
się całkowicie odnowie narodu węgierskiego.
Dzieciństwo spędził w Nagycenku i
Wiedniu.
Tam też pobierał nauki przez prywatnych nauczycieli w
domu rodzinnym Nagycenk pod kierunkiem ojca, ale zdał egzaminy w instytucjach
publicznych. Zagrożenie ze strony Napoleona i ważące losy imperium Austriackie
od 1796 roku. Powodują że 17 István zostaje wysłany przez ojca do wojska w 1808
roku. Uczestnicząc w bitwach umacnia swoją karierę wojskową .
W czasie bitwy w
Wirtembergii
7 kwietnia 1809 roku István Széchenyi otrzymuje awans do stopnia porucznika w
pułku huzarów. Kilka bitew dla młodego Istvána miało znaczenie, generał Meskó
wysłał podpułkownika Grafa Széchenyi z jego sztabu w bitwie o Rabb w 1809 roku do arcyksięcia
Józefa, dziennikarza, w nocy 14 czerwca. " Széchenyi wziął łódź nad
Dunajem, unikając złapania w ręce Francuzów i dotarł do obozu arcyksięcia. Najważniejsza
bitwa, która przeważyła szalę przegranej Napoleona była w Lipsku zwana ,,Bitwą narodów”.
Jest wieczór z 16 października 1813 roku rada wojskowa sojuszników decyduje że 18
października o skoordynowanym i dalekosiężnym ataku na okrążoną armię Napoleona.
Niezbędna była idealna koordynacja pomiędzy różnymi oddziałami. Ofensywę ataku
rozpoczął książę Karl Philipp Schwarzenberg feldmarszałek Austriackiej
armii.
Stacjonującej w miejscowości Rötha na południe od Lipska.
Na zamku Rötha był obecny car Aleksander I Pawłowicz
(Romanow) i cesarz Austriacki
Franciszek
II (I) Habsburg.
Młody Széchenyi zaproponował przekazanie porządku ataku feldmarszałkowi polnemu
dowódzcy pruskiemu Gebhard Leberecht von Blücher (Gebhard Leberecht
Fürst Blücher von Wahlstatt), który stacjonował na północ od miasta, a
następnie do innych dowódców wojsk sprzymierzonych. Wieczorem 16 października
opuścił miasto na koniu. Po niebezpiecznej jeździe okrążył Lipsk od zachodu i
dotarł do obozu generała Blüchera o świcie 17 października. Széchenyi zmienił
konia i wrócił na rozkaz Blüchera do Breitenfelda, by poinformować
Jean-Baptiste Julesa Bernadotte'a, Generalissimo z armii północy. Rankiem 18
października wrócił do obozu Schwarzenbergów. Po tym zdarzeniu Szechenyi został
awansowany do stopnia kapitana pierwszej klasie kawalerii i odznaczony orderem
świętego Vladimira
przez cara Aleksandra I z Rosji.
Kolejne odznaczenie otrzymuje 1814 roku jako pruskie
odznaczenie wojskowe za zasługi i biały krzyż na Order Świętych Maurycego i
Łazarza.
Kilka razy został ranny na polu bitwy.
Ostatnia bitwa jaką István Széchenyi
stoczył była pod Tolentino.
Jest 2 maja 1815 roku oddziały dowodzone przez
Széchenyi rozproszyły osobistą straż Joachima Murata.
Został odznaczony małym krzyżem orderu świętego Ferdynanda.
15 lutego 1826 roku ostatecznie podejmuje decyzje o
opuszczeniu armii wtedy też zostaje odznaczony Krzyżem Wojskowym Austrii.
Niewątpliwe kariera wojskowa Széchenyi dała możliwości podróżowania i
kształtowania swojego charakteru, ale i studiowanie literatury i sztuki
starożytnej Grecji i Włoskiej.
W maju 1825 roku został mianowany szambelanem
delegacji, który reprezentował cesarza Franciszka I Habsburga do ceremonii koronacji
Karola X w katedrze Reims.
Porzucając karierę wojskową swoją rolę odkrywa w
polityce i przedsiębiorczości.
Swoją nową drogę rozpoczyna jako odnowiciel
narodowy w Węgierskiego ruchu liberalnego, ostatecznie w latach czterdziestych
utracił przywództwo na rzecz Lajosa Kossutha.
Idąc w ślady ojca i pod wpływem
Jeremy Benthama i Adama Smitha od 1825 roku zakłada Węgierską Akademię Nauk.
Széchenyi w obliczu oporu
węgierskich powiatów Metternich musiał wezwać sejm po trzynastu latach przerwy.
Sesja parlamentarna rozpoczęła się pełnym patriotycznym zapałem jest 3
listopada 1825 roku w Pozsony dzisiejsza Bratysława. Széchenyi stał się symboliczną
postacią epoki reform Węgier.
W swoim przemówieniu zaproponował utworzenie
Węgierskiej Akademii Nauk i zaoferował 60 000 forintów.
To zwołanie zapoczątkowało
erę reform do 1848 roku.
Niewątpliwie István Széchenyi jako wybitny polityk dla
Węgier był wielkim odnowicielem .
Czy tylko był politykiem?
Gdy poznamy tą postać to możemy dowiedzieć że był też
wybitnym przedsiębiorcą, ale i autorem książek społeczno-ekonomicznych.
Zatrzymajmy się na chwilę na roli przedsiębiorcy.
Wśród projektów, których był inicjatorem to połączenie i
zbudowanie pierwszego mostu pomiędzy Budą i Pesztem -Most Széchenyiego –
węgierski Széchenyi Lánchíd.
Tu warto zwrócić uwagę że
każdy na moście płacił myto, nawet arystokracja.
Inne projekty to rozwiązywanie
struktury transportowej i wspierał
żeglugę parową. Jego projekty dały prace nad uregulowaniem Dunaju i Cisy.
Powodzie jakie nawiedzały równinę wielki Alföld powodując straty materialne i
ludzkie przyczynia się do powstania projektu deweloperskiego zaprojektowanego
przez inżyniera Pála Vásárhelyi, którego prace rozpoczęły się 27 sierpnia 1836
roku.
Co dało regulację Cisy. Zmniejszono wtedy długość
rzeki, wykopując nowe koryto rzeki o długości 136 kilometrów. Zbudowano martwą
rzekę o długości prawie 600 kilometrów i zwiększono nachylenie rzeki.
Innym
projektem był zbudowany pierwszy młyn parowy.
W 1836 roku Széchenyi poślubił Hrabinę Crescent (Louise)
Seilern-Aspang (wdowę Zichy)
Rodzina liczyła dwóch synów i córkę: Béla , Ödön,
Júlia.
Kolejna działalność Széchenyi to autorska jako pisarz głównie z
problemów społeczno –ekonomicznych.
Były to książki: Kredyt-Hitel to krytykowanie
Austriacką politykę celną.
Inna książka to Światło -Világ jest to propozycja
reform, obejmująca reformę prawa cywilnego i podatkowego.
Wiosna ludów i
powstanie Węgierskie w 1848 /1849 przyczyniło się do załamania nerwowego.
Końcówkę życia spędził w domu opieki psychiatrycznej w Döbling- dzisiejsza
dzielnica Wiednia.
8 kwietnia 1860 roku odbiera sobie życie.
Dla mieszkańców
Węgier István Széchenyi to wybitny odnowiciel narodowy doskonały ekonom polityk
i przedsiębiorca.
JZ
Podróżnicy polecają sprawdzoną bazę noclegową